Yunan Mitolojisinden Acımasız Bir Canavar: Sfenks

Sfenks insan, şahin, kedi veya koç başlı, aslan gövdesi ve kartal kanatlarına sahip efsanevi bir yaratıktır. Sfenksin görünümü hikayeden hikayeye farklılık gösterdiğinden ve birçok medeniyet tarafından farklı tasvir edildiği için kesin bir şey söyleyemiyoruz. Örneğin Hitit Sfenksi, Mısır Sfenksi ve Yunan Sfenksleri görünüm olarak birbirinden farklılıklar içermektedir. İlk önce Antik Mısır’da rastlanan Sfenks, Antik Yunan mitolojisinde büyük kültürel önem taşımıştır ve ismini buradan almıştır. Yani ilk önce Antik Mısırdaki heykellerden ortaya çıkan Sfenks, Antik Yunanlar tarafından hikayeleştirilmiş ve mitolojiye konu olmuştur.

Kefren Piramidi’nin karşısında yer alan Büyük Gize Sfenksi

Ve biz de bu yazımızda kökleri Antik Yunanistan’a dayanan ve acımasız bir canavar olarak mitolojide yer alan Sfenkse bakacağız.

İnsan Yiyici Sfenks

Sfenks, Typhon ile Echidna’nın bir başka canavar kızıydı. Bir kadının başına ve göğüslerine, bir aslanın bedenine ve bir alıcı kuşun kanatlarına sahipti. (Yunan mitolojisinde Sfenks çoğunlukla kadın görünümündedir.) Hera ya da Ares Sfenks’i ana vatanı Etiyopya’dan alıp Tebai’nin dışında oturmasını ve kentin girişini koruyarak geçmek isteyenlere bir bilmece sormasını emreder. Bulmaca ustası, acımasız ve insan eti yiyen canavar Sfenks, avıyla kedinin fareyle oynadığı gibi oynardı. Sfenks, bilmecenin cevabını bulursa onu özgür bırakacağına dair kurbanına söz verirdi. Kurbanların çoğu yanıtı bulmaya çalışır ama başaramayıp canavarın midesini boylardı. Bir gün binbir zorluktan geçen Oedipus Tebai’ye gelir. Bu şehrin üzerinde bir bela vardır.

“Şehrin dolayında dağlık bir buruna bir canavar, çiğ et yiyen Sfenks yerleşmiştir.”

Tebai’ye gelen Oedipus Sfenks ile karşılaştı. Canavar onu durdurdu ve şu bilmecenin cevabını bulmasını istedi: “Sabahleyin dört ayak, öğleyin iki ayak, akşamleyin de üç ayak üzerinde yüyüren yaratık hangisidir?” Oedipus “İnsan” diye cevap verdi. İnsan “sabahleyin” yani yaşamının ilk yıllarında, bebekken, emekler, dört ayak üstünde hareket eder; “öğleyin” yani yetişkin olunca iki ayak üzerinde yürür ve “akşamleyin” yani yaşlandığında baston kullanır. Yenildiğini anlayan Sfenks o kadar şaşırmış ve öfkelenmiştir ki kendini uçurumdan aşağı atar ve ölür. (Hikâyenin farklı versiyonlarında kendini hırsla yiyip yuttuğu da söylenir.) Böylece Tebai kenti kurtulmuş olur. Minnettar kalan halk Oedipus’u kral yapar ve kısa süre önce dul kalmış kraliçeleri İokaste ile evlendirir ama tabii bizim konumuz Oedipus değil. Onun trajik hikayesini de ileride anlatabiliriz ama bu yazının konusu olan “insan yiyici Sfenks”in sonu işte bu şekilde gelmiştir.

Kaynaklar:

Kathleen Sears, Mitoloji 101, Say Yayınları

Wikipedia, Sfenks, https://tr.wikipedia.org/wiki/Sfenks

Wikipedia, Oedipus, https://tr.wikipedia.org/wiki/Oedipus

Wikipedia, Sphinx, https://en.wikipedia.org/wiki/Sphinx

Büyük Gize Sfenksi Görseli, Most likely Hamish2k, the first uploader, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=778151

Kapaktaki Sfenks Görseli, Sphinx by Jakdaw on DeviantArt, https://www.deviantart.com/jakdaw/art/Sphinx-117496597

Tunay Oer

Bilimkurgu ve Fantastik eserlerin delisi ve Rock müzik bağımlısı bir insan evladı :)

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir